Error

An Error Was Encountered

The action you have requested is not allowed.

SANA YÜKLEDİĞİM ANLAM
VAN DENİZİ
VAN'LI
Van dostu Yavuz Donat
KİLİM
Yazı Detayı
30 Mart 2020 - Pazartesi 14:20
 
Van yatırları ve menkıbeleri
Nedim İlikçi
 
 

Değerli okurlar; yatır kelime anlamı itibarı ile doğaüstü güçleri olduğuna inanılan, ermiş kişilerin yattığı mezarlar ve türbelerdir. Keramet ehli olduğuna inanılan bu veli kişilerin hayattayken dua ve hatırlarının Allah katında makbul olduğu kabul edilir. Ancak bu veli kişilerin manevi güçlerinin öldükten sonra da devam ettiğine inanılır. Bu inançtan ötürü de yatırlar ziyaret edilerek dualar edilir, dilekler tutulur. Bu dilek ve duaların ermiş kişinin de hatırı alınarak Allah katında kabul göreceğine inanılır. Kutsal kabul edilen bu mekânlar Anadolu'da yatır olarak isimlendirilir. Ancak biz Vanlılar bu mekânları "ziyaret" olarak isimlendiririz.

 Yatırlara atfedilen bu manevi güç, haklarında anlatılan menkıbelerle zenginleştirilir. Menkıbeler edebiyatımızda önemli yeri olan sözlü anlatımlardır. Tarihi olay ve şahsiyetlerin hayatlarına ışık tuttukları için tarihi öneme de haizdirler. Anlatıldıkları dönemin yaşam ve inanç biçimini de sergilerler.  İlimizde ve Anadolu'da bulunan her bir yatır için bir ya da birkaç menkıbe vardır. Halk arasında bu yatırların kutsiyetine inanıldığı gibi haklarında anlatılan menkıbelere de inanılır. Van ilinde 200'ü aşkın yatırın olduğu bilinmektedir.

Halk arasında her bir yatıra farklı misyon yüklenir. İnsanlar bazı yatırlarda edilen duaların evlenmeyi kolaylaştırdığına, bazılarında sıtma, bazılarında psikolojik, bazılarında felç, bazılarında öksürük ve boğmaca gibi hastalıklara deva olduğuna inanırlar. Yatırlarda edilen duaların her türlü dünyevi sıkıntıyı giderdiğine itikat ederler. Kişi hangi dertten muzdarip ise o derdine çare olabilecek yatıra ziyarette bulunur ve deva arar.

Bizden önceki nesiller yatırlara daha fazla itibar ediyorlardı. Hastalıklarının tedavisi veya dünyevi sıkıntılarının giderilmesi için yatırlara sıkça ziyarette bulunuyorlardı. Ancak günümüzde yaşam imkan ve olanaklarının gelişmesi ve yaşam anlayışının farklılaşması ile yatırlara olan ilginin de azalmaya başladığını gözlemliyoruz.

Kitapta anlatılan menkıbelerden birini siz okuyucularla paylaşmayı uygun buluyorum. Menkıbe şöyledir:" Gürpınar'da yaşayan Ali isminde biri, Van'a gelerek Şeyh Fehim Arvasi' ye intisap (mürit olur-bağlanır) eder. Köyüne dönerken yolda hasımlarından biri ile karşılaşır. Hasımı silahını Ali'ye doğrultup Ali'yi öldürmek ister. Ali öldürüleceğini anlayınca düşmanına der ki:

"Beni öldürme! Ben Şeyh Fehim Arvasi Hazretlerine intisap ettim. Bütün dünya işlerinden elimi ve eteğimi çektim."

Hasmı ikna olmaz ve Ali'ye doğrulttuğu tüfeğin tetiğini çeker ancak silahın sesi duyulmaz. Adam mermi yuvasına bakar, az önce eliyle yerleştirdiği beş fişek yok olmuştur. Adam şaşkınlık yaşar, başını sallar, kendi kendine bir şeyler söyler. Ali'ye dönerek:

" Şeyhin seni öldürmeme müsaade etmedi" der ve gider.

Aradan bir süre geçtikten sonra Ali Arvas Köyüne şeyhini ziyarete gider. Huzura kabul edilen Ali'ye şeyhi sorar:

"Köyün tepesinde çok korktun mu?

Ali şaşırır ve çok korktuğunu söyler. Bunun üzerine şeyh üzerinde oturduğu postun altından beş adet fişeği çıkarır ve Ali'ye verir.

" Kul hakkıdır, zimmetimde kalmasın. Bu fişekleri al ve sahibine ver" der.

Ali yolunu kesip kendisini öldürmek isteyen düşmanını bulur ve beş fişeği geri verir. Bunun üzerine düşmanı olan adam tövbe eder. Arvas Köyü'ne gidip Şeyh Fehim Arvasi Hazretlerine intisap eder.

"Van Yatırları ve Menkıbeleri" isimli kitap Dr. Yılmaz Önay tarafından yazılmış. Van'ın düşman işgalinden kurtuluşunun yüzüncü yılı anısına, Van Büyükşehir Belediyesi, Kültür ve Sosyal işler Daire Başkanlığınca 11. sıra numarası ile 2018 yılında basılmış ve 244 sayfadan ibarettir. Kitap anlatılan yatırların fotoğrafları ile de zenginleştirilmiş. Kitapta Van'da bulunan yatırlar için anlatılan 82 tane menkıbeye yer verilmiş. Van Yatırlarını ve bu yatırlar hakkında anlatılan menkıbeleri öğrenmek isteyen herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu tavsiye ediyorum.

Kalın sağlıcakla…

 
Etiketler: Van, yatırları, ve, menkıbeleri,
Yorumlar
Diğer Yazılar
KİLİM
VAN'DA GÖÇ HAREKETLERİ
Alıntılar ve Fotoğraflarla 1914 ÖNCESİ ERMENİ KÖY HAYATI
V. ULUSLARARASI VAN GÖLÜ HAVZASI SEMPOZYUMU
ANILARLA ESKİ VAN’A DOĞRU BİR YOLCULUK
Sultan II. Abdulhamid Döneminde Van Vilayeti
Van Kent Araştırmaları
Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu
VAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ İSYANLARI(1896-1916)
İngiliz Konsolos James Brant'ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852)
Doğu Anadolu ve Urartular
Görenlerin Gözü ile Van'da Ermeni Mezalimi
Van Mutfak Kültürü
Van Efsaneleri
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van
Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı
Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbuat
Van Demek Vatan Demek
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Van Tarihi
Van Üçlemesi Gülü Astım Duvara
Hatıralarım "Ermeni Olaylarının İçyüzü"
Van Gölü'nün gemileri Tatvan'dan Bodrum'a yelken peşinde bir yaşam
Anadolu'da Amerikan Misyonerliği ve Misyon Hastaneleri (1880-1934)
Yakın tarihin canlı tanığı ZEVE
Arşiv Vesikalarıyla Ermeni Mezalimi ve Ermeniler
Kazım Karabekir Hayatım
XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Van (1548-1648)
Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-I İhtilaliyyesi
GEÇMİŞTEN GELECEĞE VAN TÜRKÜLERİ-1 (Sözlü Kırık Havalar)
YÜKSEK YAYLANIN BAŞKENTİ VAN-TUŞPA Arkeolojik Rehber
Amerikan Misyonerlerinin Faaliyetleri ve Van İsyanları (1896)
Egido'nun hazin sonu
Ölüm ve sürgün Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı (1821-1922)
Beş Türk Eyaletine Doğru
20. YÜZYIL DÖNEMECİNDE RUS GENERAL MAYEVSKY'NİN TÜRKİYE GÖZLEMLERİ VAN-BİTLİS VİLAYETLERİ ASKERİ İSTATİSTİĞİ
Ah Tamara
YIKILAN BİR ŞEHRİN ANATOMİSİ
Doğunun Yıldızı Van
Sefername
Van'da Ermeni Devleti Denemesi -Belgelerle-
Van'da Ermeni Mezalimi (1895-1920)
Cumhuriyet Dönemi'nde Vangölü havzasında yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar (1923-1950)
Çeşitli Yönleriyle Van
OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL (1915-1919)
Bizim Eller Van
Ermeni Dosyası
Zavallı bir kuşun feryadı
Şark Yıldızı
Sona
Seyahatname-i Hudud
Türkiye'de Ermeni Meselesi
Urartu Tarihi ve Kültürü
Tarihi hakikatler
Seyyahların Gözüyle Van XIX. Yüzyıl
Van Hayatının En Yakın Şahidi: Molla Hamid Ekinci
Vilayat-ı Şarkiye Mültecileri Unutulmuş Bir Göç Trajedisi (1915-1923)
1915 Van'da Ermeni İsyanı
Sadettin Paşa'nın Anıları
Van konulu kitaplar
2 Nisan 2018'in bir Vanlı olarak bana hatırlattıkları
Haber Yazılımı