Error

An Error Was Encountered

The action you have requested is not allowed.

SANA YÜKLEDİĞİM ANLAM
VAN DENİZİ
VAN'LI
Van dostu Yavuz Donat
KİLİM
Yazı Detayı
08 Mart 2020 - Pazar 13:21
 
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van
Nedim İlikçi
 
 

Değerli okurlar; İlimizin tarihte birçok medeniyete ev sahipliği yaptığı biliniyor. Bizler tarihteki medeniyetlerin yaşam biçimlerini bıraktıkları belgelerden öğrenme imkânına sahip oluyoruz. Bu belgeler arkeolojik kazılar sonucu elde edilenler, taşa, kile, deriye veya kâğıda yazılan belgelerden oluşuyor.

İlimiz Osmanlı hâkimiyetine geçtikten sonra Van'da ciddi bir devlet yönetimi oluşturuluyor. Bu yönetiminin en belirgin özelliği resmi belgelerin arşivlenmeye başlanmasıyladır. Arşiv tutmak aynı zamanda devlet olmanın en temel özelliklerinden biridir. Osmanlı öncesi dönemlerle ilgili bilgi ve belgeler de arşivlerimizde olmakla beraber, Osmanlıların arşivciliğe verdikleri önem yadsınamaz.

 Osmanlı arşivlerinde ilimiz ile ilgili birçok bilginin ve belgenin olduğunu biliyoruz. Bu bilgi ve belgeler araştırmacılarımızın çalışmaları ile her geçen gün biraz daha gün yüzüne çıkıyor.  İlimizin tarihi seyrini bu belgelerden takip etme imkânına sahip oluyoruz. Belgelerin günümüz Türkçesine çevrilmesi ile günümüz insanı da bu bilgileri öğrenme imkânına kavuşuyor. Geçmişi bilerek dün ile bugünün devlet yönetimini mukayese edebiliyor. Halkın dün ve bugünkü istek ve ihtiyaçları hakkında bilgi edinebiliyor. Geçmiş ile bu günü kıyaslama şansına erişiyor. Geçmişi öğrenerek karşılaştığı yerel, ulusal ve uluslar arası sorunları daha iyi tahlil edebiliyor. Yarınlarda olabileceklere karşı öngörü geliştiriyor.

Birinci Dünya Harbinde Rusların Ermeni Komitacıları öncülüğünde ilimizi işgal etmeleri, ilimizde bulunan kurum arşivlerini yakmaları ve yağmalamaları geçmişe yönelik bilgi edinme şansımızı kısıtlamıştır. Eğer dönemin Van'daki kurum arşivleri günümüze intikal edebilmiş olsaydı bugün daha donanımlı olabilecektik. Van'daki Rus işgalinden tapu, nüfus, eğitim vs. gibi kurum arşivlerinin çok az bir bölümünün kurtarılabildiğini biliyoruz.

1548 yılında Kanuni Sultan Süleyman Van'ı Osmanlı idaresine katıyor. Bu tarihten itibaren Osmanlı devleti ilimizde teşkilatlanıyor. Merkezi yönetim ile kurumsal yazışmalar yapılmaya başlanıyor. Bu yazışmalar arşivlerde muhafaza ediliyor ve günümüze kadar ulaştırılıyor. Bu hafta tanıtmaya çalıştığım kitapta yayınlanan belgeler çeşitli zamanlarda ve konularda yazılmış resmi mahiyet taşıyan belgelerden oluşmaktadır. Bu belgeler ilimizde maden işletilmeciliği, Van Gölünde gemi işletmeciliği, devlet kurumlarının ihtiyaç duydukları malzeme talebi, yardım talebi, okul yapımı ve valilik makamı ile yapılmış olan yazışmaları ihtiva etmektedir.

Devleti devlet yapan ve güçlü kılan sahip olduğu bilgi ve belgelerdir. Bilgi ve belge devlet gücünün ve kudretinin tezahürüdür. Bizlerin kendi özel hayatımızda ve çevremizde yaşadığımız ve unuttuğumuz birçok bilginin devlet kayıtlarında olduğu ve unutulmadığını bilmek gerek. Devletimizi güçlü kılan sahip olduğu arşivleridir. Bugün bile Balkanlardaki, Arap coğrafyasındaki, Kafkaslardaki birçok sorunun Osmanlı arşivlerine müracaat edilerek çözüldüğü unutulmamalıdır.

Bu kitapta olan belgelerden biri de benim mahallem ile ilgilidir. Bu gün mahallemizde yaşayan hiç kimsenin bileceğini tahmin etmediğim bir bilgiyi ve belgeyi siz okuyucularla paylaşmayı uygun buluyorum. Bu belge 1894 yılında mahallemizde açılmış olan bir okul ile ilgilidir ve şöyle diyor

Matbuat İdare-i  Behiyesine

Merkez-i vilayet olan Nefs-i Van kasabasının Şabaniye mahallesinde Sadika-i Maarif namıyla inasa mahsus olmak üzere bir bab mekteb-i ibtidai daha tesis ve inşa ve resm-i kuşadı vesile-i hasenesiyle dua-yı deymumiyyeti ömr ve ikbal-i hazret-i hilafet-penahiyenin ref-i barigah-ı Kibriya kılındığı vilayat-ı müşarun-ileyhadan ba telgraf işar kılınmağla ilan-ı keyfiyete ibtidar kılındı. ( Belgenin mahiyeti; 21 Şubat 1894 tarihinde basın kuruluna gönderilen ve Van Vilayeti Şabaniye Mahallesi'nde Sadıka-ı Maarif adında kadınlara mahsus bir adet mekteb-i ibtidainin daha açıldığına dair haber metnidir.)

 "Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van" isimli kitap Doç. Dr. Rahmi Tekin tarafından yazılmış. Van Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı tarafından yayınlanmış ve 115 sayfadan ibarettir. Kitapta belgelerin Osmanlıca asılları,  Latin harfleriyle yazılışları (transkripsiyonu) ve ne amaçla yazıldıkları hususu özet olarak verilmiştir. Kitapta verilen belgeler 1574'ten 1912 yılına kadar olan dönemde yazılmış olan belgelerden seçilmiş, yaklaşık elli belgeden oluşmaktadır. Osmanlı arşivlerinde bulunan belgeler ışığında Van'ın tarihi seyrini öğrenmek isteyen herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu tavsiye ediyorum…

Kalın sağlıcakla…

 
Etiketler: Osmanlı, Arşiv, Belgelerinde, Van,
Yorumlar
Diğer Yazılar
KİLİM
VAN'DA GÖÇ HAREKETLERİ
Alıntılar ve Fotoğraflarla 1914 ÖNCESİ ERMENİ KÖY HAYATI
V. ULUSLARARASI VAN GÖLÜ HAVZASI SEMPOZYUMU
ANILARLA ESKİ VAN’A DOĞRU BİR YOLCULUK
Sultan II. Abdulhamid Döneminde Van Vilayeti
Van Kent Araştırmaları
Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu
VAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ İSYANLARI(1896-1916)
İngiliz Konsolos James Brant'ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852)
Doğu Anadolu ve Urartular
Görenlerin Gözü ile Van'da Ermeni Mezalimi
Van yatırları ve menkıbeleri
Van Mutfak Kültürü
Van Efsaneleri
Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı
Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbuat
Van Demek Vatan Demek
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Van Tarihi
Van Üçlemesi Gülü Astım Duvara
Hatıralarım "Ermeni Olaylarının İçyüzü"
Van Gölü'nün gemileri Tatvan'dan Bodrum'a yelken peşinde bir yaşam
Anadolu'da Amerikan Misyonerliği ve Misyon Hastaneleri (1880-1934)
Yakın tarihin canlı tanığı ZEVE
Arşiv Vesikalarıyla Ermeni Mezalimi ve Ermeniler
Kazım Karabekir Hayatım
XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Van (1548-1648)
Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-I İhtilaliyyesi
GEÇMİŞTEN GELECEĞE VAN TÜRKÜLERİ-1 (Sözlü Kırık Havalar)
YÜKSEK YAYLANIN BAŞKENTİ VAN-TUŞPA Arkeolojik Rehber
Amerikan Misyonerlerinin Faaliyetleri ve Van İsyanları (1896)
Egido'nun hazin sonu
Ölüm ve sürgün Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı (1821-1922)
Beş Türk Eyaletine Doğru
20. YÜZYIL DÖNEMECİNDE RUS GENERAL MAYEVSKY'NİN TÜRKİYE GÖZLEMLERİ VAN-BİTLİS VİLAYETLERİ ASKERİ İSTATİSTİĞİ
Ah Tamara
YIKILAN BİR ŞEHRİN ANATOMİSİ
Doğunun Yıldızı Van
Sefername
Van'da Ermeni Devleti Denemesi -Belgelerle-
Van'da Ermeni Mezalimi (1895-1920)
Cumhuriyet Dönemi'nde Vangölü havzasında yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar (1923-1950)
Çeşitli Yönleriyle Van
OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL (1915-1919)
Bizim Eller Van
Ermeni Dosyası
Zavallı bir kuşun feryadı
Şark Yıldızı
Sona
Seyahatname-i Hudud
Türkiye'de Ermeni Meselesi
Urartu Tarihi ve Kültürü
Tarihi hakikatler
Seyyahların Gözüyle Van XIX. Yüzyıl
Van Hayatının En Yakın Şahidi: Molla Hamid Ekinci
Vilayat-ı Şarkiye Mültecileri Unutulmuş Bir Göç Trajedisi (1915-1923)
1915 Van'da Ermeni İsyanı
Sadettin Paşa'nın Anıları
Van konulu kitaplar
2 Nisan 2018'in bir Vanlı olarak bana hatırlattıkları
Haber Yazılımı