301 Moved Permanently

Moved Permanently

The document has moved here.

Yazı Detayı
24 Aralık 2013 - Salı 08:59
 
Envanter işlemleri
YMM Atilla DİNÇER
atiladincer@turmob.org.tr
 
 

Genel olarak envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etmek olarak tanımlanmaktadır. İşletme hesabı esasına göre defter tutan emtia üzerine iş yapan mükellefler, kurumlar vergisine tabi olup bilanço esasına göre defter tutan diğer tüzel kişiler, bilanço esasına göre defter tutan gelir vergisi mükellefleri ile bütün şirketler tarafından işe başlama ve takvim yılı sonlarında envanter çıkartılması yasal zorunluluktur. Envanter işlemleri; iktisadi bir kıymetin varlığının fiili olarak tespit edilmesi anlamına gelen fiili envanter ile iktisadi bir kıymetin varlığının kayıt ve belgeler üzerinden tespit edilmesi anlamına gelen kaydi envanter olmak üzere iki şekilde çıkartılmaktadır.

            Türk Ticaret Kanunu'ndaki tanımlamaya göre "Bilanço, envanterde gösterilen kıymetlerin tasnifi ve karşılıklı olarak değerleri itibariyle tertiplenmiş hülasası.." olarak ifade edilmiştir. Envanter, bilançonun düzenlenmesinde esas alınacak belge olduğu için bu amaçla ön çalışmayı gerektirmesi bakımından önemli bir işleve sahiptir. Ki, bu çalışmanın fiili olarak yapılması zaruridir. Envanter yapılabilmesi için ilk önce değerleme yapılması şarttır. Değerleme yapılmadan envanterden söz edilmesi mümkün değildir. Bir işletmeye kayıtlı bulunan iktisadi kıymetler Vergi Usul Kanunu'nun 191.maddesi hükümlerine göre değerlenmektedir. Envanter çalışmaları, tespit işlemleri ve değerlendirme olarak iki aşamalı olarak yapılmaktadır. Burada ifade edilen değerlemeyi ise, vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetleri takdir ve tespiti olarak tanımlayabiliriz. Envantere konu edilecek iktisadi kıymetlerin değerlemesi Vergi Usul Kanunu’nun değerlemeye ait hükümlerine göre aşağıdaki esaslar dahilinde yapılmaktadır. Buna göre;

 

a) Maliyet Bedeli (gayrimenkuller, demirbaş eşya, özel maliyet bedeli, zirai mahsuller, emtia, taşıtlar)

b) Alış Bedeli (hisse senetleri, kapsama dahil yatırım fonları katılma belgeleri

c) Tasarruf Değeri (alacak ve borç senetlerinde reeskont uygulaması)

d) Mukayyet Değer (senetsiz alacak ve borçlar, reeskont uygulaması yapılmayan senetli alacak ve borçlar)

e) Rayiç Bedel

f) İtibari Değer (kasa)

g) Vergi Değeri (bina ve arazi)

h) Emsal Bedel (Takdir Esası)

ı) Borsa Rayici (devlet tahvili, hazine bonosu)

Envanter işle başlama tarihi ile her hesap dönemi sonunda çıkartılmaktadır. Bir başka anlatımla "...işe başlama tarihinde ve müteakip her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler... envanter defterine kaydolunur ve bu tarihe 'bilanço günü' denir." Vergi Usul Kanunu'nun 188. maddesi hükmü gereğince envanter, esas itibariyle defter üzerine çıkarılmaktadır. Yeni Türk Ticaret  Kanunu'nun 66.maddesine göre; (1) Her tacir, ticari işletmesinin açılışında, taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkarır.                

(2) Tacir açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da böyle bir envanter düzenler. Faaliyet dönemi veya başka bir kanuni terimle hesap yılı oniki ayı geçemez. Envanter, düzenli bir işletme faaliyetinin akışına uygun düşen süre içinde çıkarılır.

(3) Maddi duran malvarlığına dâhil varlıklarla, ham ve yardımcı maddeler ve işletme malzemeleri düzenli olarak ikame ediliyor ve toplam değerleri işletme için ikinci derecede önem taşıyorsa, değişmeyen miktar ve değerle envantere alınırlar; şu şartla ki, bunların mevcutları miktar, değer ve bileşim olarak sadece küçük değişikliklere uğramış olsunlar. Ancak, kural olarak üç yılda bir fiziksel sayım yapılması zorunludur.

(4) Aynı türdeki stok malvarlığı kalemleri, diğer aynı nitelikteki veya yaklaşık aynı değerdeki taşınabilir malvarlığı unsurları ve borçlar ayrı ayrı gruplar hâlinde toplanabilir ve ortalama ağırlıklı değer ile envantere konulabilir. denilmektedir.

Temel prensip envanterin, envanter defterine işlenmesi olmakla birlikte Vergi Usul Kanunu'nun 188. maddesi hükmü gereği olarak İşlerinde geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük müesseselere bu konuda kolaylık gösterilmiş ve envanterlerini listeler halinde tanzim edebilime imkanı tanınmıştır. Vergi Usul Yasası'nın 134. maddesi hükmü gereği olarak “incelemeye yetkili olanlar tarafından gerek görüldüğü takdirde inceleme, işletmeye dahil iktisadi kıymetlerin fiili envanterinin yapılması ve beyannamelerde gösterilmesi gereken unsurların tetkikine de teşmil edilebilir.” Bu yetkiye istinaden gerektiği taktirde Vergi Usul Kanunu'nun 135.maddesine göre incelemeye yetkili olan tarafından yapılmaktadır.

Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun 562. maddesine göre; Bu Kanunun;

e) 66 ncı maddesindeki usule aykırı olarak envanter çıkaranlar,

f) 86 ncı maddesine göre belgeleri ibraz etmeyenler, dörtbin Türk Lirası idari para cezasıyla cezalandırılmaktadır.

 

 
Etiketler: Envanter, işlemleri,
Yorumlar
Haber Yazılımı