Error

An Error Was Encountered

The action you have requested is not allowed.

SANA YÜKLEDİĞİM ANLAM
VAN DENİZİ
VAN'LI
Van dostu Yavuz Donat
KİLİM
Yazı Detayı
20 Ekim 2019 - Pazar 16:12
 
Beş Türk Eyaletine Doğru
Nedim İlikçi
 
 

Değerli okurlar; Birinci Dünya Harbinde coğrafyamızın kaderini belirleyen iki önemli isimden bahsedilir. Bu isimlerden bir tanesi Sir Mark Sykes, diğeri Francios Georges Picot'tur. Her iki diplomatın da ortak özellikleri coğrafyamızı ve insanlarımızı çok iyi tanımaları, aynı zamanda bugünkü devlet sınırlarımızın belirlenmesinde etkin isimler olmalarıdır.

Sir Mark Sykes yazar, gezgin, siyasetçi, diplomat ve asker olan bir İngiliz'dir. Arap yarımadasında ve Türkiye'nin doğusunda geziler yaparak bölgenin coğrafi, etnik ve dini yapısı hakkında detaylı bilgiler ediniyor. Bölgenin ileri gelen mensuplarıyla görüşmeler yaparak coğrafyamızı en ince ayrıntısına kadar araştırıyor. Bu gezisi ile ilgili günlük notlar tutuyor.

Sayks'ın kitabına "Beş Türk Eyaletine Doğru" ismini vermesinin sebebi; o dönemin sancak kentlerini eyalet olarak değerlendirmesinden kaynaklandığını düşünüyorum.

Francois Georges Picot, Hukukçu, diplomat ve siyasetçi olan bir Fransız'dır. Birinci Dünya Harbi döneminde Beyrut'ta konsolosluk yapıyor, 1917-1919 yıllarında Fransa'nın Suriye ve Filistin Yüksek Komiserliği görevinde bulunuyor.

Kısaca Sykes-Picot diye anılan anlaşmanın yazılması için yukarıda bahsi geçen bu iki diplomat görevlendiriliyorlar. Bu gün hala gündemimizi meşgul eden ve coğrafyamızdaki anlaşmazlık ve çatışmaların sebebi olan anlaşmanın maddelerini bu iki diplomat belirliyorlar. Anlaşmayı İngiltere adına Sykes, Fransa adına Picot 16 Mayıs 1916'da imzalıyorlar. Bu anlaşma İngiltere ve Fransa arasında imzalanmış gizli bir anlaşmadır. Merak eden okuyucular anlaşmanın maddelerine bakabilirler.

Bu anlaşmayı coğrafyamızın aydınları; "böl yönet anlaşması" veya " bölgemizin barışını bozan barış anlaşması" diye isimlendiriyorlar.

Anlaşma tarihine gelinceye kadar bu yabancı diplomatlar coğrafyamızda gezgin görünümü ile detaylı incelemeler yapıyorlar. Sir Mark Sykes; Şam, Halep, Deyr, Bağdat, Musul, Bitlis ve Van vilayetlerini geziyor, Ağrı Dağı, Erivan, Batum üzerinden deniz yolu ile geri dönüyor.

Sykes; Şam, Bağdat, Musul ve Bitlis'ten sonra Van'a gelmek için Tatvan iskelesine geliyor. Limanda üç tane geminin olduğunu ve bu gemilerin hepsinin de Ermenilere ait olduğunu söylüyor. Pazarlık sonucu Jami isimli gemiyi kiraladığını, geminin elli ton balık çekebilecek kapasiteye haiz olduğunu, dışının zift ile içinin inek gübresi ile sıvanmış olduğunu belirtiyor. Tatvan iskelesinde gördüğü gemilerin bakımsızlığından yakınıyor. Macera dolu bir yolculuk sonucunda Van'a ulaşıyor.

Van'da İngiliz Konsolosluğunda misafir kalıyor. Van'ın büyük bir yerleşim yeri olduğunu ve kilometrelerce uzanan çamur evlerden ibaretmiş gibi durduğunu, şehrin mutsuz ve tenha göründüğünü söylüyor. Van'da bir takım Alman arkeologları ile karşılaşıyor ve bunların Van ve çevresi hakkında önemli bir şeyler yazdıklarını anlatıyor.

Medeniyet başlığı altında Osmanlı ve Rus insanının davranışlarını karşılaştırıyor. Osmanlı sınırından Rus sınırına girişini anlatıyor. Sınırı geçer geçmez küstahlık ve aptallığın kendisini selamladığını, sandalyede oturan sınır nöbetçisinin kendisini homurtu ile karşıladığını ve atının başını tuttuğunu, nöbet kulübesinden fırlayan bir çavuşun gelip pasaport istediğini söylüyor. Beş dakika boyunca pasaporta baştan aşağı bakan çavuşun Rus vizesini okuduktan sonra başını sallayarak pasaportu geri verdiğini söylüyor ve kaba iletişimlerinden yakınıyor. Bir bardak su istediğinde askerin eline bardak tutuşturduğunu ve çeşmeyi gösterdiğini, bu duruma çok şaşırdığını belirtiyor. Eğer bu bir Türk kulübesi olsaydı yemek ikram edilirdi ve benim hoş tutulmama imtina edilirdi diyor.

"Beş Türk Eyaletine Doğru" isimli kitap Sir Mark Sykes tarafından yazılmış ve bahse konu eyaletleri gezerken tuttuğu günlük notlarından oluşmuştur. Sadece ilimizin değil o dönem Osmanlı coğrafyasında bulunan eyaletler hakkında da çok önemli bilgiler vermektedir. Kitap Halil Sağdıç ve Büşra Aycibin tarafından Türkçeye tercüme edilmiş, 2013 yılında İnsan Yayınları tarafından basılmış ve 118 sayfadan ibarettir. İlimizin, insanımızın, coğrafyamızın 1900 yılındaki halini ve Mark Sykes'in seyahatinde yaşadıklarını öğrenmek isteyen herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu belirtmek isterim.

Kalın sağlıcakla…

 
Etiketler: Beş, Türk, Eyaletine, Doğru,
Yorumlar
Diğer Yazılar
KİLİM
VAN'DA GÖÇ HAREKETLERİ
Alıntılar ve Fotoğraflarla 1914 ÖNCESİ ERMENİ KÖY HAYATI
V. ULUSLARARASI VAN GÖLÜ HAVZASI SEMPOZYUMU
ANILARLA ESKİ VAN’A DOĞRU BİR YOLCULUK
Sultan II. Abdulhamid Döneminde Van Vilayeti
Van Kent Araştırmaları
Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu
VAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ İSYANLARI(1896-1916)
İngiliz Konsolos James Brant'ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852)
Doğu Anadolu ve Urartular
Görenlerin Gözü ile Van'da Ermeni Mezalimi
Van yatırları ve menkıbeleri
Van Mutfak Kültürü
Van Efsaneleri
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van
Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı
Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbuat
Van Demek Vatan Demek
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Van Tarihi
Van Üçlemesi Gülü Astım Duvara
Hatıralarım "Ermeni Olaylarının İçyüzü"
Van Gölü'nün gemileri Tatvan'dan Bodrum'a yelken peşinde bir yaşam
Anadolu'da Amerikan Misyonerliği ve Misyon Hastaneleri (1880-1934)
Yakın tarihin canlı tanığı ZEVE
Arşiv Vesikalarıyla Ermeni Mezalimi ve Ermeniler
Kazım Karabekir Hayatım
XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Van (1548-1648)
Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-I İhtilaliyyesi
GEÇMİŞTEN GELECEĞE VAN TÜRKÜLERİ-1 (Sözlü Kırık Havalar)
YÜKSEK YAYLANIN BAŞKENTİ VAN-TUŞPA Arkeolojik Rehber
Amerikan Misyonerlerinin Faaliyetleri ve Van İsyanları (1896)
Egido'nun hazin sonu
Ölüm ve sürgün Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı (1821-1922)
20. YÜZYIL DÖNEMECİNDE RUS GENERAL MAYEVSKY'NİN TÜRKİYE GÖZLEMLERİ VAN-BİTLİS VİLAYETLERİ ASKERİ İSTATİSTİĞİ
Ah Tamara
YIKILAN BİR ŞEHRİN ANATOMİSİ
Doğunun Yıldızı Van
Sefername
Van'da Ermeni Devleti Denemesi -Belgelerle-
Van'da Ermeni Mezalimi (1895-1920)
Cumhuriyet Dönemi'nde Vangölü havzasında yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar (1923-1950)
Çeşitli Yönleriyle Van
OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL (1915-1919)
Bizim Eller Van
Ermeni Dosyası
Zavallı bir kuşun feryadı
Şark Yıldızı
Sona
Seyahatname-i Hudud
Türkiye'de Ermeni Meselesi
Urartu Tarihi ve Kültürü
Tarihi hakikatler
Seyyahların Gözüyle Van XIX. Yüzyıl
Van Hayatının En Yakın Şahidi: Molla Hamid Ekinci
Vilayat-ı Şarkiye Mültecileri Unutulmuş Bir Göç Trajedisi (1915-1923)
1915 Van'da Ermeni İsyanı
Sadettin Paşa'nın Anıları
Van konulu kitaplar
2 Nisan 2018'in bir Vanlı olarak bana hatırlattıkları
Haber Yazılımı